ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ
Anushasan di Mahatata
ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਹੋਂਦ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੁਝ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਨਿਯਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸਦੇ ਤਹਿਤ, ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨਿਯਮਤ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਜੀਵਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ‘ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ’ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਇਕ ਗੁਣ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਹੈ – ਕਿਸੇ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਸਹੀ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਅਤੇ ਸੁਨਹਿਰੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਰਾਹ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਖੇਡ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਕੂਲ, ਘਰ ਜਾਂ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇਕੱਠ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਮਾਜ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਸਬਰ ਅਤੇ ਸਮਝ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵੱਲ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸਹੀ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ।
ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸੁਨਹਿਰੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਦੱਰਥੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਇਕ ਨਵੀਂ-ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਮੁਕੁਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਮੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੁਕੁਲ ਸੁੱਕ ਜਾਣਗੇ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬਾਗ ਦਾ ਰੰਗਤ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਹੀਣਤਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਪਵਿੱਤਰ ਵਿਵਹਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਮਾਜ ਇੱਕ ਨਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅਧਾਰ ਹੈ। ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਭਵਿੱਖ कैसा ਹੋਵੇਗਾ।
ਪਰਿਵਾਰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਆਰੰਭਕ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ-ਦਿਮਾਗ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਬੱਚਾ ਖੁਦ ਚੰਗੇ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਦਾ ਆਦਮੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂਨੂੰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਬਕ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਸਬਕ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਅਨੁਸ਼ਾਸ਼ਨ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਮਾਪੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਕੂਲ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਦੂਸਰਾ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਧ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਚੰਗੇ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਚੇਲੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਤ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ, ਬੱਚੇ ਦਾ ਸਰੀਰ, ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਸੰਤੁਲਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਕੂਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਇਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਮਾਜਕ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਪੜਾਅ ‘ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਤ ਹੋਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਲਈ, ਬਲਕਿ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਘਾਤਕ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਅਸਲ ਅਰਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ। ਬਾਹਰੀ ਨਿਯੰਤਰਣ ਨਾਲੋਂ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਲਈ ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੈ। ਅਸਲ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ ਕਦੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਗਲਤ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।
